Nijhoff leeft

Foto: vlnr Kees ‘t Hart (gespreksleider), Arjen Fortuin (biograaf G.A. van Oorschot), Aleid Truijens (biografe F.B. Hotz en Hella Haasse), Maaike Meijer (biografe M. Vasalis) bij de presentatie van “De Nijhoffs en ik – of De gevolgen van een genre” van Marja Pruis. Amsterdam, Spui 25, 18 juni 2018. © Flip Feij

AMSTERDAM – In ‘s lands hoofdstad Amsterdam leeft Nijhoff als nooit eerder in deze eeuw.

Het meest in de belangstelling staat het wat merkwaardige protest tegen het voorgenomen thema van de Boekenweek 2019: “De moeder de vrouw”, titel van het gedicht van Martinus Nijhoff (1894-1953). In de vorige eeuw was de beginregel (“Ik ging naar Bommel om de brug te zien”) even bekend als “… want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren uit “Het huwelijk”) van Willem Elsschot (1882-1960).
Het protest van letterkundigen richt zich tegen een pseudo-gebeurtenis en komt tegemoet aan het CPNB-oogmerk dat zoveel mogelijk fuzz over boeken wordt gemaakt, tegen zo gering mogelijke kosten. Je merkt eraan, dat het eind van onze beschaving voor de deur staat. Waarom geen schrijversprotest tegen getalm over dobberende boten vol mensen onderweg naar Europa?

Een ander recent Nijhoff-feit was de herverschijning bij Uitgeverij Cossee van de roman “Twee meisjes en ik” uit 1931 van A.H. Nijhoff (1897-1971). Deze schrijfster, Netty, echtgenote van de dichter en begraven in Biggekerke, baarde indertijd veel opzien en werd nu voor het eerst voorzien van een geïllustreerd nawoord van Nijhoff-biograaf Andreas Oosthoek, die, vanuit Valkenisse, de Nijhoff-nalatenschap beheert.

Derde wapenfeit is de herverschijning (Nijgh en Van Ditmar) van het debuut van Marja Pruis uit 1999. Titel: “De Nijhoffs of De gevolgen van een huwelijk”) De tweede druk heet “De Nijhoffs en ik – of de gevolgen van een genre”. Beschreven wordt een zoektocht naar leven en werk van Martinus Nijhoff, zijn echtgenote Netty Nijhoff-Wind (A.H.), hun zoon Faan, en de Engelse kunstenares Marlow Moss, vriendin van Netty. Er zijn veel vraagtekens gezet bij de eerste versie van dit boek, omdat feiten en fictie door elkaar werden gehaald. Was het een biografie? Was het een roman? Allebei dan? Kan dat?

Die vragen kwamen maandagmiddag voorbij bij de officiële presentatie van het “nieuwe” Pruis-boek in Amsterdam. Daarvoor was een blik “traditionele” biografen opengetrokken: Arjen Fortuin (Geert van Oorschot), Aleid Truijens (F.B. Hotz, Hella Haasse) en Maaike Meijer (M.Vasalis, Fritzi Harmsen van Beek). Het gesprek ging alle kanten op: kan de biograaf zichzelf uitschakelen, moet je het verhaal mooier maken dan het is, wat doe je met levensfasen die minder interessant zijn, meer dan één biografie, is dat een ramp etc.
Marja Pruis was nogal aangedaan geraakt van de dodelijke commentaren op haar eerste Nijhoff-boek, maar dat heeft haar en haar uitgever niet weerhouden van een herhaling van zetten, zij het nu met een voorwoord. Aleid Truijens zei zich wat ongemakkelijk te voelen over haar kritiek destijds in De Volkskrant, waarvan “lafhartig broddelwerk van feit en fictie” is blijven hangen. Ze had haar recensie nog eens nagelezen, ze wilde het Spui 25-feestje niet bederven, maar kon na al die jaren niet goed tot een andere conclusie komen.
“Overigens blijf ik benieuwd naar een echte en traditionele Nijhoff-biografie”, sprak de Haasse-biografe. Ze zijn dus nog niet dood, Martinus en Netty, ofschoon we hun begraafplaatsen kennen.